Rozdzielnica SN bez SF6: zakaz obowiązuje od stycznia 2026
Przez kilka lat mówiło się o wycofaniu sześciofluorku siarki jako o czymś, co nadejdzie. Od 1 stycznia 2026 roku to już nie plan, tylko obowiązujący przepis — i dotyczy dokładnie tego zakresu napięć, w którym pracuje większość rozdzielnic w polskich stacjach transformatorowych.
W skrócie
- Rozporządzenie (UE) 2024/573 zakazuje wprowadzania do użytku rozdzielnic SN do 24 kV z f-gazami od 1 stycznia 2026.
- Kolejne progi: 2028 dla 52–145 kV, 2030 dla zakresu powyżej 24 do 52 kV, 2032 dla najwyższych napięć.
- Aparatury już zainstalowanej nie trzeba wymieniać — zakaz dotyczy nowych urządzeń.
- Od 2035 roku serwis istniejących rozdzielnic tylko na SF6 z odzysku lub regenerowanym.
- Alternatywa w rozdziale wtórnym: izolacja powietrzna plus technologia próżniowa.
Dlaczego SF6 znika z aparatury rozdzielczej
Sześciofluorek siarki ma znakomite właściwości elektryczne: gasi łuk, izoluje przy małych odległościach i pozwala budować bardzo kompaktowe rozdzielnice. Ma też jedną cechę, która przesądziła o jego losie — potencjał tworzenia efektu cieplarnianego na poziomie 23 500, czyli oddziaływanie 23,5 tysiąca razy silniejsze niż dwutlenku węgla w porównywalnym horyzoncie. To najwyższa wartość spośród gazów stosowanych przemysłowo.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych wprowadza stopniowy zakaz wprowadzania do obrotu i do użytku aparatury rozdzielczej zawierającej f-gazy jako medium izolacyjne lub gaszące. Harmonogram rozpisano według poziomów napięcia i prądu zwarciowego.
Harmonogram zakazu według poziomów napięcia
| Data | Zakres |
|---|---|
| 1 stycznia 2026 | rozdzielnice pierwotnego i wtórnego rozdziału do 24 kV |
| 1 stycznia 2028 | aparatura 52–145 kV z prądem zwarciowym do 50 kA, dla gazów o GWP ≥ 1 |
| 1 stycznia 2030 | rozdzielnice pierwotnego i wtórnego rozdziału powyżej 24 kV do 52 kV |
| 1 stycznia 2032 | aparatura powyżej 145 kV lub z prądem zwarciowym powyżej 50 kA, dla gazów o GWP ≥ 1 |
| 1 stycznia 2035 | serwis istniejących urządzeń wyłącznie na SF6 z odzysku lub regenerowanym |
Pierwszy próg trafił dokładnie w 24 kV — napięcie, na którym pracuje typowa rozdzielnica w stacji transformatorowej SN/nn.
Rozporządzenie przewiduje rozwiązanie przejściowe dla aparatury zamówionej przed 11 marca 2024 roku, nawet jeśli nie została jeszcze uruchomiona. Miało to chronić projekty będące w toku w momencie publikacji przepisów — dziś ta furtka praktycznie się domknęła.
Co z rozdzielnicami, które już pracują
Tu jest najczęstsze nieporozumienie. Rozporządzenie nie nakazuje wymiany aparatury już zainstalowanej. Ogranicza wprowadzanie do obrotu i do użytku nowych urządzeń. Rozdzielnica z SF6 pracująca w stacji od dziesięciu lat może pracować dalej.
Problem przesuwa się natomiast na serwis. Od 1 stycznia 2035 roku do obsługi istniejących rozdzielnic wolno będzie stosować wyłącznie SF6 z odzysku albo regenerowany. Świeży gaz dopuszczono tylko wtedy, gdy alternatywa jest technicznie niemożliwa lub niedostępna przy naprawie awaryjnej — i wymaga to udokumentowania.
Dla inwestora oznacza to, że aparatura kupowana dziś z myślą o dwudziestu czy trzydziestu latach eksploatacji wchodzi w okres, w którym dostępność medium serwisowego przestaje być oczywista, a jego cena rośnie wraz z kurczącą się podażą.
Czym zastąpić SF6 w rozdziale wtórnym
W rozdzielnicach rozdziału wtórnego, czyli w tych, które trafiają do stacji transformatorowych, rynek ustalił się na jednym rozwiązaniu: izolacja powietrzna połączona z próżniową techniką gaszenia łuku. Czyste powietrze pełni funkcję medium izolacyjnego, a komory próżniowe przejmują gaszenie łuku w momencie łączenia.
Praktyczne konsekwencje takiego układu są trzy. Nie ma szczelnego zbiornika gazu, więc nie ma czujników ciśnienia, procedur uzupełniania ani formalności odzysku na końcu życia urządzenia. Nie ma też ryzyka, że po dwudziestu latach ktoś nie znajdzie gazu do serwisu. W zamian aparatura bywa nieco większa — i to jest realny koszt tej technologii, który producenci starają się zniwelować konstrukcją.
ELQair-g w liczbach
ELQair-g to modułowa rozdzielnica średniego napięcia do rozdziału wtórnego, pracująca w izolacji powietrznej i wykorzystująca technologię próżniową do gaszenia łuku. Jest ewolucją wcześniejszej konstrukcji ELQair i trafia do energetyki dystrybucyjnej, instalacji OZE, budownictwa komercyjnego, infrastruktury i przemysłu. Współpracuje z systemami BMS i EMS.
| Napięcie znamionowe Ur | 24 kV |
| Prąd znamionowy Ir | 630 A |
| Prąd zwarciowy Ik | 16 kA/1 s, w wersji wzmocnionej 20 kA/1 s |
| Napięcie probiercze 1 min Ud | 50 kV |
| Napięcie udarowe Up | 125 kV |
| Prąd udarowy Ip | 40 kA, w wersji wzmocnionej 50 kA |
| Klasyfikacja łukowa IAC | A(FL) 16 kA 1 s |
| Ciągłość zasilania | LSC 2A |
| Napięcie pomocnicze | 24 VDC / 230 VAC |
| Zgodność z normą | IEC 62271-200 |
Pola funkcjonalne i doposażenie
Rozdzielnicę buduje się z pól: rozłącznikowego BGA-L-24, pomiarowego BP-24-MCV, pomiarowego z rozłącznikiem BGA-L-MCVG-24, wyłącznikowego z przekładnikami BGA-C-24-OTOP oraz transformatorowego rozłącznikowego na wkładkach BGA-F-24.
Dostępne są dwa doposażenia istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa obsługi: blokady elektromagnetyczne [eil], które uniemożliwiają nieautoryzowane operacje łączeniowe oraz zamknięcie uziemnika pod napięciem, a także ograniczniki przepięć [saak].
Modernizacja bez przebudowy stacji
Największym kosztem wymiany aparatury nie jest sama rozdzielnica, tylko to, co trzeba wokół niej przerobić. Inna szerokość pola oznacza inną obudowę, inne rozmieszczenie przyłączy oznacza nowe trasy kablowe, a jedno i drugie razem oznacza wymianę całej stacji.
ELQair-g zaprojektowano tak, aby zachować dotychczasowe wymiary i rozmieszczenie miejsc przyłączeniowych. Modernizacja sprowadza się wtedy do wymiany pól: obudowa, fundament i trasy kablowe zostają. Przy obiekcie pracującym ciągle różnica sprowadza się do długości wyłączenia — dni zamiast tygodni.
Co to znaczy dla projektu prowadzonego dzisiaj
Trzy wnioski praktyczne. Po pierwsze, każdy projekt stacji SN/nn opracowywany obecnie musi zakładać aparaturę bezgazową — dokumentacja oparta na rozdzielnicy z SF6 do 24 kV nie przejdzie przez odbiór, bo urządzenia nie wolno wprowadzić do użytku.
Po drugie, jeśli projekt powstał wcześniej i czeka na realizację, warto sprawdzić, jaką aparaturę zakłada. Przeróbka na etapie dokumentacji jest tania, na etapie zamówienia znacznie mniej.
Po trzecie, przy inwestycjach z długim horyzontem — centra danych, zakłady produkcyjne, infrastruktura — bezgazowa rozdzielnica przestaje być wyborem ekologicznym, a staje się zarządzaniem ryzykiem serwisowym na następne dwie dekady. Pisaliśmy o tym w kontekście zasilania centrów danych, gdzie horyzont eksploatacji przekracza czas życia dostępności SF6 na rynku.
Aparaturę dobiera się równolegle z konfiguracją stacji — a tę na podstawie warunków przyłączenia, o których piszemy w tekście o warunkach przyłączenia po nowelizacji z 2026 roku.
Najczęściej zadawane pytania
Od kiedy obowiązuje zakaz stosowania SF6 w rozdzielnicach SN?
Od 1 stycznia 2026 roku zakaz obejmuje rozdzielnice pierwotnego i wtórnego rozdziału do 24 kV. Od 1 stycznia 2030 roku rozszerzy się na aparaturę powyżej 24 kV do 52 kV. Dla wysokich napięć terminy to 1 stycznia 2028 dla zakresu 52–145 kV z prądem zwarciowym do 50 kA oraz 1 stycznia 2032 powyżej 145 kV lub powyżej 50 kA.
Czy trzeba wymienić rozdzielnice z SF6, które już pracują?
Nie. Rozporządzenie ogranicza wprowadzanie do obrotu i do użytku nowych urządzeń, nie nakazuje wymiany aparatury już zainstalowanej. Ograniczenia dotkną natomiast serwisu: od 1 stycznia 2035 roku do obsługi istniejących rozdzielnic wolno stosować wyłącznie SF6 z odzysku lub regenerowany, z wąskimi wyjątkami.
Co zastępuje SF6 w rozdzielnicach średniego napięcia?
W rozdziale wtórnym najczęściej stosuje się izolację powietrzną połączoną z próżniową techniką gaszenia łuku. Czyste powietrze pełni funkcję medium izolacyjnego, a komory próżniowe przejmują gaszenie łuku przy łączeniu. Rozwiązanie to nie wymaga monitorowania ciśnienia gazu ani procedur odzysku na końcu życia urządzenia.
Czy wymiana rozdzielnicy na bezgazową wymaga przebudowy stacji?
Nie, o ile nowa aparatura zachowuje dotychczasowe wymiary i rozmieszczenie przyłączy. Rozdzielnica ELQair-g została zaprojektowana pod ten warunek, więc modernizacja istniejącej stacji sprowadza się do wymiany pól, bez ingerencji w obudowę, fundament i trasy kablowe.
Jakie jest GWP sześciofluorku siarki?
Potencjał tworzenia efektu cieplarnianego SF6 przyjmowany w przepisach o f-gazach wynosi 23 500, co oznacza oddziaływanie 23 500 razy silniejsze niż dwutlenku węgla w porównywalnym horyzoncie czasowym. To najwyższa wartość spośród gazów stosowanych przemysłowo.
Czy zamówienia złożone przed wejściem zakazu są chronione?
Rozporządzenie przewiduje rozwiązanie przejściowe dla aparatury zamówionej przed 11 marca 2024 roku, nawet jeśli nie została jeszcze uruchomiona. Chroni to inwestorów przed nagłym przerwaniem projektów będących w toku w momencie publikacji przepisów.
Potrzebujesz rozdzielnicy bez SF6?
Dobierzemy konfigurację pól do Twojego układu — przy modernizacji sprawdzimy, czy nowa aparatura wejdzie w istniejącą obudowę bez przebudowy stacji.
Zapytaj o ELQair-g →ELQ S.A., ul. Jagiellońska 81/83, 42-200 Częstochowa · office@elqsa.pl · +48 513 291 160
Podstawa prawna: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych. Harmonogram zakazu i wartość GWP za publikacjami branżowymi omawiającymi rozporządzenie, styczeń i luty 2026.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
www.elq.pl